پوکا یوکه
پوکا یوکه
اشتباه در سازمانها به دلایل مختلفی اتفاق می افتد ولی اغلب آنها قابل جلوگیری است. اگر مردم تلاش کنند وقتی مشکلی بهوجود میآید، آنرا بشناسند و علتهایش را ریشه یابی کنند و برای آن یک اقدام اصلاحی مناسب انجام دهند، از بروز مشکلات در مراحل مختلف کار پیشگیری میشود و در صورت ایجاد مشکل، در کمترین زمان شناسایی میشود و مثل علف هرز از بین میرود. استفاده از پوکایوکههای ساده در اجزای مکانیکی و دیگر وسایل ایمنی میتواند بصورت شایسته ای از بروز اشتباه و اتفاقات فاجعه بار جلوگیری کند.
پوکایوکه دیدگاهی است که در آن خطاهای بالقوه انسانی و تجهیزاتی شناسایی شده و در صدد از بین بردن آنها باشد. در این دیدگاه، منشأ عیوب شناسایی و از ریشه حذف میشود.
پوکا یوکه چیست؟پوکا یوکه که بهصورت ( Poh-Kah Yoh-Key) تلفظ میشود، در فارسی به معنای پوکا( خطاهای غیر عمدی) و یوکه (پرهیز) است.نتیجه اینکه پوکایوکه سیستمی است که از هدر رفتن انرژی، زمان و منابع قبل از بروز خطا در آینده، جلوگیری میکند.
اساس پوکایوکه بر احترام به ذکاوت و هوش کارگران مبتنی است. پوکایوکه با حذف کارهای تکراری و فعالیتهایی که وابسته به حافظه و احتیاط هستند، وقت و فکر کارگران را آزاد میکند تا آن بتوانند وقت خود را به انجام فعالیتهای ارزش آفرین اختصاص دهند. در محیط پیچیده کاری، ممکن است بعضی از کارها اشتباه انجام شوند و هر روز این امکان وجود دارد که این اشتباهات به تولید محصول معیوب منجر شوند. عیوب، اتلاف محسوب میشوند و اگر شناسایی نشوند، انتظارات کیفی مشتری را به یاس مبدل خواهند کرد. پوکا یوکه بر این اعتقاد استوار است که نباید حتی تعداد کمی کالای معیوب تولید شود. برای مبدل شدن به یک رقیب جهانی، یک شرکت نه تنها باید فلسفه تولید با عیوب صفر (عدم تولید معیوب) را دنبال کند، بلکه باید آن را در عمل به کار بندد. روش های پوکایوکه مفاهیم ساده ای هستند که برای تحقق همین هدف به کار می روند.
نباید انتظار داشت که افراد همه کارها را همیشه مثل ماشین درست و دقیق انجام دهند. یک حواس پرتی کوچک می تواند باعث بروز اشتباه کاری شود. این خطا لزوما” به عنوان کم کاری یا قصور در کار نیست. بلکه یک نقص طراحی است که باعث شده برای انجام عملیاتی، توجه و دقت عمل زیادی صرف شود و این مشکل بزرگی است.
اصول پایه ای پوکایوکه ، طراحی یا استفاده از ابزارهای پیشرفته یا گاه ساده ، تکنیکها و فرایندهایی است که اشتباه کردن را برای استفاده کننده غیر ممکن میکند. پوکایوکه قانون ساده ایست که باعث صرفه جوییهای کلانی میشود.
با ایجاد خطاناپذیری در سیستم، اگر استفاده کننده در شرایط عادی و نرمال هم نباشد، در استفاده از سیستم نمی تواند خطایی کند و این خود باعث جلوگیری از اتلاف، خرابی، ضایعات و حادثه می شود.
چه کسی می تواند پوکایوکه را توسعه دهد؟
در این سیستم روش جالبی وجود دارد. هر کسی از مدیر گرفته تا سرپرست و حتی کارگر میتواند پوکایوکه را توسعه دهد. (حتی برای افراد خارج از سازمان مانند مدیران و کارمندان بخش فروش، خدمات پس از فروش و یا جاهائی که با اسناد و مدارک سرو کار دارند). همه کارکنان دارای این اختیار هستند که با آموزشهای اندکی، در محیط اطراف خود، پوکایوکه های خوبی را اجرا کنند.
انواع ابزارهای پوکا یوکه :
۱- اعلام خطا بهصورت هشدار : برخی از روشها فقط قابلیت هشدار دارند، مثل چراغهای خطر، زنگ اخبار، پیغام خطا، صدای غیر عادی، بوی نامطبوع و … .
برخی از مثالهای این دسته میتواند بهصورت زیر باشد:
۱: چراغهای آندن
اگر قطعات خط تولید، رو به اتمام باشد، رنگ زرد روشن می شود. در صورت اتمام قطعات، رنگ قرمز چراغ و در صورت شارژ قطعات در خط تولید، رنگ سبز روشن خواهد شد.
۲: آلارم رانندگی
برخی از خودروها دارای کیت الکترونیکیاند که با بالا رفتن سرعت، بیش از حد مجاز، شروع به بوق زدن می کند.
۲- بازرسی صد در صد : در این روش با کنترل صددرصد، از تولید محصول معیوب جلوگیری میشود مثل کلید حد مجاز(Limit Switch )، چشمیها و … .
برخی از مثالهای این دسته میتواند بهصورت زیر باشد:
۱ : کنترل صد در صد محصولات
وقتی خودرو در تونل تست قرار می گیرد، پس از ثبت شماره خودرو توسط بارکد، راه ورودی و خروجی تونل بسته می شود و تا زمانیکه تنظیمات آن انجام نگیرد، در خروجی باز نمیشود.
۲ : کنترل صد در صد نصب صحیح قطعه
هنگام نصب موکت صندوق، با نصب خار طوسی رنگ در ابتدا، کلیه سوراخهای موکت با سوراخهای بدنه همراستا میشوند که به این ترتیب میتوان خارهای دیگر را بهراحتی نصب کرد.
۳- جلوگیری از خطای فراموشی: این مدل پوکایوکه باعث جلوگیری از فراموشی کار می شود، مثل مشخص کردن جای ابزار روی تخته ابزار یا سشوارهای بهداشتی که پس از ترک استفاده کننده،بهطور اتوماتیک خاموش میشوند و … .
برخی از مثالهای این دسته میتواند بهصورت زیر باشد:
۱ : خطای فراموشی قرار دادن ابزار در جای خود
۲ : خطای فراموشی خاموش کردن
مثل دست خشک کنی که دارای تایمری است که پس از ترک استفاده کننده، بهطور اتوماتیک خاموش میشود.
۴- خطاناپذیری : نوع پیشرفته پوکایوکه بهصورت ضد خطاست؛ بهگونهای که امکان ارتکاب خطا را از استفاده کننده میگیرد و حتی او را در انجام صحیح کار راهنمایی میکند، مانند سوکت های رایانه، فلاپی، فیشهای سه پایه تلفن و … .
برخی از مثالهای این دسته می تواند بهصورت زیر باشد:
۱ : خطاناپذیری در جا زدن سوکت
سوکت کابلهای کامپیوتر دارای گیرهای هست که احتمال درهم رفتن کابلها را بهجای هم از بین میبرد. این سوکتها یک زبانه پلاستیکی دارند که از گیرکردن و شکسته شدن و همچنین خروج راحت سوکت، جلوگیری می کند.
۲ : خطاناپذیری در جا زدن فلاپی
فلاپی از یک جهت خاص وارد کیس رایانه می شود. گوشه پخ دار دیسکت هم راهنمای ورود و هم محلی برای هل دادن دیسکت در هنگام خارج شدن است. شکل ظاهری دیسکت چهارگوش نیست که این موضوع از ورود غیر صحیح جلوگیری میکند.
با خطاها به سه طریق میتوان اقدام کرد:
۱ – Warn: آگاهی دادن و جلوگیری از بروز خطا
۲ – Control : مشخص شدن خطا و کنترل آن
۳ – Shutdown : توقف کامل فرایند و حذف خطرات فرآیند
گردآورندگان: (فهیمه بابایی نژاد ،متین رشیدی،پروین محبی)
